Οστεοπόρωση
Η οστεοπόρωση, το πιο συνηθισμένο από τα μεταβολικά νοσήματα των οστών, χαρακτηρίζεται από την παρουσία οστού το οποίο υστερεί ως προς τη σύστασή του, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά, με αποτέλεσμα να ελαττώνεται η μηχανική του αντοχή και να αυξάνεται ο κίνδυνος καταγμάτων. Μόνο στις Η.Π.Α., 1,5 εκατομύριο κατάγματα κατ'έτος αποδίδονται στην οστεοπόρωση. Αν και θεωρείται μια "καθαρά γυναικεία" υπόθεση, η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική, καθώς το 20% των περιπτώσεων αφορούν σε άνδρες. Επίσης, παρ'όλο που η οστεοπόρωση (όπως και η οστεοπενία) συναντάται συχνότερα σε ηλικίες μεγαλύτερες από τα 50 έτη, στην πραγματικότητα μπορεί να εμφανισθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Η ιδιαιτερότητα της έγκειται στο ό,τι πρόκειται για μια "σιωπηρή νόσο". Δεν δίνει κανένα σημείο ή σύμπτωμα μέχρι τη στιγμή που θα εμφανισθεί ένα κάταγμα. Είναι λοιπόν πολύ σημαντικό, να προληφθεί ή έστω να αναγνωρισθεί και να αντιμετωπισθεί έγκαιρα, πριν εμφανισθεί το κάταγμα.
Η οστική ανακατασκευή- "Bone Remodelling"
Παρ'όλο που στο μυαλό των περισσοτέρων ο σκελετός (τα οστά) δεν αλλάζει μετά την ενηλικίωση, στην παραγματικότητα όλος ο σκελετός μας αλλάζει πρακτικά κάθε 10 χρόνια. Μόνο που αυτό γίνεται με μια συνεχή διαδικάσια, η οποία εξελλίσεται παράλληλα σε πολλές μικροσκοπικές εστίες στο σκελετό μας. Κύτταρα που ονομάζονται "οστεοκλάστες" απορροφούν το παλαιό όστο ανοίγοντας μικροσκοπικά tunnels στο οστό, για να ακολουθήσει τη διαδρομή τους μια άλλη ομάδα κυττάρων οι "οστεοβλάστες" που θα γεμίσουν το κενό με καινούριο οστό. Αυτό το νέο, το "φρέσκο" οστό είναι αυτό που μπορεί να ανταποκριθεί καλύτερα στο ρόλο του (μηχανική στήριξη του σώματος και κυτταρικός μεταβολισμός), το παλαιό οστό είναι σκληρό αλλά εύθρυπτο όπως η κιμωλία, με ελαττωμένο μεταβολισμό. Η διαδικασία αυτή που ονομάζεται οστική ανακατασκευή (και που εκτός των προηγουμένων εξασφαλίζει και την πώρωση των καταγμάτων) είναι απαραίτητη, ξεκινά από τη γέννηση μας και συνεχίζεται σε όλη την ενήλικη ζωή. Και είναι "προγραμματισμένη" κατά τρόπο τέτοιο ώστε, αφενός να πρέπει να "χαθεί" πρώτα παλαιό οστό για να "χτισθεί" καινούριο (γεγονός που έχει μεγάλη σημασία για την επιλογή της φαρμακευτικής θεραπείας και τη διάρκεια της), αφετέρου να διατηρείται η ισορροπία μεταξύ απώλειας παλαιού οστού και δημιουργίας νέου.
Μετεμμηνοπαυσιακή και Ιδιοπαθής οστεοπόρωση
Τι γίνεται όμως όταν αυτή η ισορροπία διαταραχθεί?
Η "μετεμμηνοπαυσιακή οστεοπόρωση", εμφανίζεται σε γυναίκες στα πρώτα 5 έως 10 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση. Στην εμμηνόπαυση ελατώνεται σημαντικά το επίπεδο των οιστρογόνων στο γυναικείο σώμα. Τα οιστρογόνα είναι ένα πολύ δυνατό "φρένο" για τους οστεοκλάστες. Με ελαττωμένα τα οιστρογόνα, οι οστεοκλάστες είναι πολύ περισσότερο δραστήριοι συγκριτικά με τους οστεοβλάστες κι έτσι η οστική απορρόφηση είναι πολύ πιο έντονη απ'ότι η δημιουργία νέου οστού. Το τελικό αποτέλεσμα είναι οστό το οποίο υστερεί κατασκευαστικά τόσο ως προς την ποσότητα (αραιό, σαν σφουγγάρι) όσο και την ποιότητα, άρα έχει αυξημένες πιθανότητες να υποστεί κάταγμα. Στην "ιδιοπαθή οστεοπόρωση", που εμφανίζεται σε μεγαλύτερες ηλικίες και σε άνδρες, η οστική ανακατασκευή υστερεί και από τις δύο πλευρές (αυξημένη απορρόφηση, ελαττωμένη δυνατότητα παραγωγής νέου οστού).
Δευτεροπαθής Οστεοπόρωση
Εκτός από την μετεμμηνοπαυσιακή και την ιδιοπαθή οστεοπόρωση, οστεοπόρωση είναι δυνατόν να εμφανίσουν και ασθενείς οποιουδήποτε φύλου και ηλικίας που πάσχουν από μια σειρά από παθήσεις, με τις οποίες η οστεοπόρωση είτε συνδέεται αιτιολογικά (είναι αποτέλεσμα της ίδιας της πάθησης), είτε είναι αποτέλεσμα της χορηγούμενης θεραπείας (φαρμακογενής οστεοπόρωση), είτε έχει να κάνει με αλλαγές στον τρόπο ζωής και το επίπεδο δραστηριότητας ή και με συνδυασμό όλων των προηγουμένων.
Ορισμένες από τις παθήσεις που μεταξύ άλλων προκαλούν και οστεοπόρωση είναι διάφορα συγγενή σύνδρομα (σ.Marfan's, σ.Ehler's Danlos, ατελής οστεογένεση, ομοκυστινουρία, κυστική ίνωση), ο σακχαρώδης διαβήτης, ο υπερπαραθυρεοειδισμός, η κοιλιοκάκη και άλλα σύνδρομα δυσαπορρόφησης (βαριατρικές επεμβάσεις), η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, αιματολογικές παθήσεις (μεσογειακή αναιμία, πολλαπλούν μυέλωμα, λεμφώματα και λευχαιμίες κ.α.) .
Φάρμακα των οποίων ιδιαίτερα η μακροχρόνια χρήση συνδέεται με την εμφάνιση οστεοπόρωσης είναι κατά κύριο λόγο η κορτιζόνη και οι αναστολείς των ορμονών του φύλου (ανδρογόνα ή οιστρογόνα). Αυξημένη οστική απώλεια μπορεί να είναι το αποτέλεσμα λήψης και άλλων φαρμάκων όπως οι αναστολείς αντλίας πρωτονίων (ΡΡΙ)- φάρμακα που χρησιμοποιούνται πολύ συχνά ως γαστροπροστασία (μέσω ελάττωσης της δυνατότητας πρόσληψης ασβεστίου από τον πεπτικό σωλήνα), διάφορα χημειοθεραπευτικά ή ανοσοκατασταλτικά φάρμακα (π.χ. μεθοτρεξάτη), αντικαταθλιπτικά, αντιεπηλιπτικά, αντιδιαβητικά κ.α. Σημειώνεται ωστόσο, πως τα φάρμακα αυτά χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία μιας σειράς από σοβαρές παθήσεις. Όταν χορηγούνται με τις κατάλληλες ενδείξεις και παρακολούθηση, ο κίνδυνος οποιασδήποτε παρενέργειας (άρα και της οστεοπόρωσης) δεν υπερνικά το προσδοκώμενο θεραπευτικό όφελος. Μια συζήτηση με τον θεράποντα ιατρό σας θα βοηθήσει να βείτε τις αναγκαίες τροποποιήσεις (π.χ. στη δοσολογία) ή να προχωρήσετε σε επιπλέον θεραπευτικά βήματα που θα βοηθήσουν στην πρόληψη ή τη θεραπεία της φαρμακογενούς οστεοπόρωσης.
Τέλος αλλαγές ή συνήθειες του τρόπου ζωής όπως η υπερβολική χρήση οινοπνεύματος, πτωχή φυσική δραστηριότητα, μεγάλη απώλεια βάρους, κάπνισμα ή υπερβολική λήψη προιόντων που περιέχουν καφείνη (καφές, αναψυκτικά), καταστάσεις που οδηγούν σε μακροχρόνιο κλινοστατισμό και περιορισμό της σωματικής δραστηριότητας (εγκεφαλικά επεισόδια, κακώσεις του νωτιαίου μυελού) μπορούν να οδηγήσουν με τη σειρά τους σε ταχεία οστική απώλεια, οστεοπενία ή/και οστεοπόρωση.
Αν θέλετε να ενημερωθείτε πληρέστερα για το θέμα της οστεοπόρωσης, να υποβληθείτε σε έλεγχο αν κρίνεται αναγκαίο και να λάβετε σωστή και σύγχρονη παρακολούθηση και θεραπεία, το πρώτο βήμα στη διαδρομή για την υγεία των οστών σας και την αποκατάσταση της ποιότητας της ζωής σας, είναι να προγραμματίσετε μια συνάντηση με έναν έμπειρο και εξειδικευμένο ιατρό. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Αθανάσιος Καραμήτρος MD, MSc, χάρη στην πολύχρονη εμπειρία του και την εξειδικευμένη μετεκπαίδευση του στο αντικείμενο της Οστεοπόρωσης και των Μεταβολικών Νοσημάτων των οστών στο κορυφαίο Νοσοκομείο των Η.Π.Α. στο χώρο της Ορθοπαιδικής (Hospital for Special Surgery, Bone Metabolic Disease Unit, New York,USA ), θα σας φροντίσει αξιολογώντας τις μοναδικές σας ανάγκες. Μην διστάσετε να καλέσετε στο 2107755621 ή να χρησιμοποιήσετε την ηλεκτρονική φόρμα για να προγραμματίσετε το ραντεβού σας.
Αθανάσιος Ε. Καραμήτρος MD, MSc, Ορθοπαιδικός Χειρουργός
Διευθυντής Α' Ορθοπαιδικής Κλινικής 251ΓΝΑ- Συνεργάτης ΣΤ΄ Ορθοπαιδικής Κλινικής Νοσ. Ερρίκος Ντυνάν
Έβρου 4-6, περιοχή Πλ.Μαβίλη, Αθήνα, 11528
2107755621, karameter@yahoo.gr