Διάγνωση και Θεραπεία της Οστεοπόρωσης
Πώς γίνεται η διάγνωση της οστεοπόρωσης?
Αναφέρθηκε από την αρχή πως η οστεοπόρωση είναι μια "σιωπηλή" πάθηση και κατά κανόνα δεν δίνει καθόλου συμπτώματα παρά μόνο τη στιγμή που θα εμφανισθεί το κάταγμα. Μια απώλεια ύψους σε έναν ή μια μεσήλικα μεγαλύτερη από 4εκ σε σχέση με αυτό της νεαρή ενήλικης ζωής, ή μια ταχέως εγκατεστημένη παραμόρφωση της ράχης σε κύφωση είναι σκόπιμο να οδηγεί σε έλεγχο οστεοπόρωσης.
Όπως ισχύει για όλες τις παθολογικές καταστάσεις η σωστή διάγνωση ξεκινά με τη λήψη ένος πλήρους και ακριβούς ιστορικού. Πληροφορίες όπως η ύπαρξη καταγμάτων χαμηλής βίας, η πρώιμη εμμηνόπαυση, το ιστορικό καταγμάτων ισχίου στους γονείς, συνυπάρχουσες παθολογικές καταστάσεις ή φαρμακευτικές θεραπείες , μπορεί να εγείρουν την υποψία ή να βοηθήσουν στην αναγνώριση των ασθενών που ενδεχομένως να εμφανίσουν οστεοπόρωση.
Η Μέτρησης Οστικής Πυκνότητας (ΜΟΠ ή DXA) είναι η πιο χρήσιμη απεικονιστική εξέταση για τη διάγνωση της οστεοπόρωσης. Επί της ουσίας πρόκειται για μια ακτινογραφία χαμηλής δόσης, η οποία μπορεί να "διαβάσει" αλλαγές της οστικής πυκνότητας. Τα αποτελέσματα της οστικής πυκνότητας δίνονται ως απόλυτη τιμή, αλλά κυρίως ως "σταθερές αποκλίσεις" από την τιμή οστικής πυκνότητας νεαρών ενηλίκων (αυτό που διαβάζεται ως T score). Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας γίνεται συνηθέστερα στο ισχίο ή την οσφυική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Δεν είναι το ΤΕΛΕΙΟ εργαλείο, αλλά είναι μάλλον το "καλύτερο" εργαλείο που έχουμε σήμερα στα χέρια μας για να διαγνώσουμε την οστεοπόρωση. Έχει ορισμένους περιορισμούς, όπως την αδυναμία ελέγχου όταν υπάρχουν μεταλλικά εμφυτεύματα (οστεοσύνθεσης ή αρθροπλαστικής ισχίου- υλικά σπονδυλοδεσίας), μπορεί να δώσει "ψευδώς" καλά αποτελέσματα (ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα ή εκφυλιστική σκολίωση συχνά εμφανίζουν φυσιολογικές ή τιμές οστεοπενίας οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα) και το αποτέλεσμα της επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από το μηχάνημα ελέγχου (σημαντική απόκλιση από ένα μηχάνημα σε άλλο, γι αυτό και είναι σκόπιμο οι επανέλεγχοι να γίνονται στο ίδιο διαγνωστικό μηχάνημα). Στην περίπτωση που ένας ασθενής προσέρχεται με σημαντική απώλεια ύψους ή κύφωση της σπονδυλικής στήλης η διρεύνηση πρέπει να συμπληρώνεται και με ακτινολογικό έλεγχο της σπονδυλικής στήλης για την αναγνώριση ήδη εγκατεστημένων οστεοπορωτικών καταγμάτων. Η εύρεση τιμών οστεοπόρωσης στη μέτρηση οστικής πυκνότητας δεν σημαίνει κατ'ανάγκη ότι ο ασθενής θα πάθει κάταγμα, ούτε όμως ισχύει και το αντίστροφο. Δηλαδή ασθενής με ιστορικό πρόσφατου κατάγματος χαμηλής βίας, αλλά τιμές οστεοπενίας στην εξέταση της οστικής πυκνότητας μπορεί να χρειάζεται θεραπεία οστεοπόρωσης. Η μέτρηση της οστικής πυκνότητας ακόμη και σε ασθενείς με οστεοπόρωση δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνεται νωρίτερα από την παρέλευση διετίας, παρά μόνον σε σπάνιες περιπτώσεις. Ασθενείς με οστεοπενία οι οποίοι λαμβάνουν τα απαραίτητα συμπληρώματα και παρακολουθούν τον οστικό μεταβολισμό τους μπορούν να υποβάλλονται σε έλεγχο με μέτρηση οστικής πυκνότητας σε ακόμη αραιότερα διαστήματα.
Λαμβάνοντας υπόψη τα ανωτέρω μειονεκτήματα της ΜΟΠ και κυρίως το γεγονός πως μια σημαντική αλλαγή στον οστικό μεταβολισμό θα "αποτυπωθεί" σε αυτήν ένα ή δύο χρόνια αργότερα, προσπαθούμε να βελτιώσουμε τη διαγνωστική ακρίβεια με τη βοήθεια αιματολογικών εξετάσεων. Ο προσδιορισμός των τιμών ασβεστίου, παραθορμόνης και 25ΟΗ βιταμίνης D, ενίοτε σε συνδυασμό με πιο εξειδιεκευμένες εξετάσεις (όπως οι δείκτες οστικής απορρόφησης και ανακατασκευής -Bone Turnover Markers- που μετρώνται στα ούρα ή το αίμα) δίνουν μια πληρέστερη και σε "πραγματικό" χρόνο εικόνα του οστικού μεταβολισμού, προσφέοντας επιπλέον την δυνάτοτητα ελέγχου συμμόρφωσης και ανταπόκρισης στη θεραπεία (είτε πρόκειται για χορήγηση μόνο συμπληρωμάτων είτε για φαρμακευτική θεραπεία οστεοπόρωσης).
Η θεραπεία της Οστεοπόρωσης
Σήμερα έχουμε στη διάθεση μας μια σειρά από φάρμακα που μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Τα φάρμακα αυτά διακρίνονται αδρά σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Τα φάρμακα που αναστέλλουν την οστική απορρόφηση ("αντιοστεοκλαστικά" με κύριο εκπρόσωπο τα διφοσφωνικά- από του στόματος ή ενδοφλέβια- και το denosumab) και τα φάρμακα που επιταχύνουν τον οστικό μεταβολισμό και κυρίως το "χτίσιμο" νέου οστού ("οστεοαναβολικά" με μοναδικό εκπρόσωπο επί του παρόντος την τεριπαρατίδη). Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει φάρμακα που χορηγούνται είτε από του στόματος, είτε με υποδόρια ή ενδοφλέβια έγχυση. Η τεριπαρατίδη διατίθεται μόνον σε συσκευή υποδόριας ενέσιμης χορήγησης. Η επιλογή της θεραπείας βασίζεται σε τεκμηριωμένες οδηγίες (guidelines), έχοντας όμως και το περιθώριο να λάβει υπόψη της και παραμέτρους όπως η ευκολία χρήσης και η συμμόρφωση του ασθενούς (για παράδειγμα ενέσιμες θεραπείες που χορηγούνται ανά 6 μήνες ή άνα έτος γίνονται κατά κανόνα καλύτερα ανεκτές).
Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσει κανείς δύο πράγματα για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Πρώτον ότι ο σκοπός της θεραπείας ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ η διόρθωση της τιμής της οστικής πυκνότητας ΑΛΛΑ η ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΓΜΑΤΩΝ. Είναι σίγουρο πως και μεταξύ των ασθενών που λαμβάνουν αγωγή κάποιοι θα υποστούν κάταγμα, όμως η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο είναι σημαντικά μικρότερη απ'ότι έαν δεν ελάμβαναν θεραπεία. Και δεύτερον ότι για πολλούς από τους ασθενείς (όπως για παράδειγμα μια γυναίκα στα πρώτα μετεμμηνοπαυσιακά χρόνια) η οστεοπόρωση είναι κάτι με το οποίο θα ζήσουν για τα επόμενα 30-40 χρόνια. Βλέπουμε συχνά ασθενείς που λαμβάνουν (με επαναλαμβανόμενη συνταγογράφηση και χωρίς άλλο έλεγχο πέραν της μέτρησης οστικής πυκνότητας με όποιους περιορισμούς έχει αυτή) την ίδια θεραπεία για 10 και πλέον έτη, ενώ είναι σήμερα αποδεκτό πως κάτι τέτοιο όχι μόνον αναποτελεσματικό μπορεί να είναι, αλλά μπορεί να δημιουργεί και επιπλέον προβλήματα (π.χ. κατάγματα ευθραυστότητας). Η φιλοσοφία στη θεραπεία της οστεοπόρωσης αλλάζει και συνοψίζεται σήμερα στην ιδέα "λιγότερα και καταλληλότερα φάρμακα- για όσο διάστημα χρειάζεται- μόνον αν χρειάζεται" , υπό την προυπόθεση της τακτικής και πλήρους παρακολούθησης όπως αυτή περιγράφηκε νωρίτερα.
Αν θέλετε να ενημερωθείτε πληρέστερα για το θέμα της οστεοπόρωσης, να υποβληθείτε σε έλεγχο αν κρίνεται αναγκαίο και να λάβετε σωστή και σύγχρονη παρακολούθηση και θεραπεία, το πρώτο βήμα στη διαδρομή για την υγεία των οστών σας και την αποκατάσταση της ποιότητας της ζωής σας, είναι να προγραμματίσετε μια συνάντηση με έναν έμπειρο και εξειδικευμένο ιατρό. Ο Ορθοπαιδικός Χειρουργός Αθανάσιος Καραμήτρος MD, MSc, χάρη στην πολύχρονη εμπειρία του και την εξειδικευμένη μετεκπαίδευση του στο αντικείμενο της Οστεοπόρωσης και των Μεταβολικών Νοσημάτων των οστών στο κορυφαίο Νοσοκομείο των Η.Π.Α. στο χώρο της Ορθοπαιδικής (Hospital for Special Surgery, Bone Metabolic Disease Unit, New York,USA), θα σας φροντίσει αξιολογώντας τις μοναδικές σας ανάγκες. Μην διστάσετε να καλέσετε στο 2107755621 ή να χρησιμοποιήσετε την ηλεκτρονική φόρμα για να προγραμματίσετε το ραντεβού σας.
Αθανάσιος Ε. Καραμήτρος MD, MSc, Ορθοπαιδικός Χειρουργός
Διευθυντής Α' Ορθοπαιδικής Κλινικής 251ΓΝΑ- Συνεργάτης ΣΤ΄ Ορθοπαιδικής Κλινικής Νοσ. Ερρίκος Ντυνάν
Έβρου 4-6, περιοχή Πλ.Μαβίλη, Αθήνα, 11528
2107755621, karameter@yahoo.gr