ΟΑ Γόνατος- ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού
Η οστεοαρθρίτιδα του γόνατος είναι μια από τις συχνότερες αιτίες πόνου και περιορισμού της δραστηριότητας σε ανθρώπους ηλικίας άνω των 60 ετών. Έχει κατά κανόνα μια αργή, προοδευτική εξέλιξη και παρόλο που δεν υπάρχει θεραπεία η οποία μπορεί να θεραπεύσει ή να σταματήσει την πρόοδο της οστεοαρθρίτιδας, υπάρχουν πολλές επιλογές συντηρητικής θεραπείας (τροποποίηση δραστηριότητας, απώλεια βάρους, παυσίπονα ή αντιφλεγμονώδη φάρμακα, φυσιοθεραπεία κ.α.), οι οποίες στα πρώιμα στάδια μπορούν να ανακουφίσουν από τον πόνο και να βελτιώσουν τη λειτουργικότητα (δες περισσότερες πληροφορίες για τα αίτια, τη φυσική πορεία και τη συντηρητικη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος εδώ).
Μια επιπλέον επιλογή στη συντηρητική θεραπεία είναι οι ενδαρθρικές εγχύσεις υαλουρονικού οξέος. Εάν έχει δοκιμάσει κανείς όλες τις άλλες μη επεμβατικές μεθόδους συντηρητικής θεραπείας χωρίς αποτέλεσμα, η ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού οξέος (viscosupplementation), μπορεί υπό προυποθέσεις να βοηθήσει. Η έγχυση αυτή γίνεται σε εξωτερική βάση (δεν χρειάζεται νοσηλεία) και ανάλογα με το σκεύασμα που χρησιμοποιείται απαιτούνται από 1 ές 5 εγχύσεις. Εάν χρησιμοποιείται σκεύασμα το οποίο απαιτεί περισσότερες από μια εγχύσεις, αυτές πραγματοποιούνται με μεσοδιαστήματα μιας εβδομάδας. Στην τεχνική αυτή, μια μικρή ποσότητα υαλουρονικού οξέος (συνήθως όχι μεγαλύτερη από 2 ml) εγχύεται μέσα στην άρθρωση του γόνατος. Σκοπός της θεραπείας είναι η ελάττωση του πόνου, η βελτίωση της κίνησης (το υαλουρονικό δρα ως “λιπαντικό στην άρθρωση”, μειώνει τις τριβές μεταξύ των αρθρικών επιφανειών) και ενδεχομένως η καθυστέρηση της προόδου της οστεοαρθρίτιδας.
Τι είναι το υαλουρονικό οξύ και ποιός ο ρόλος του στην άρθρωση του γόνατος?
Φυσιολογικά η άρθρωση του γόνατος περιέχει μια μικρή ποσότητα (έως 4ml) αρθρικού υγρού. Το υαλουρονικό οξύ (ως χημικό μόριο ανήκει στις γλυκοζαμινογλυκάνες ή πολυσακχαρίτες) είναι βασικό συστατικό του αρθρικού υγρού καθώς του εξασφαλίζει την απαραίτητη γλοιοελαστικότητα προκειμένου αυτό να προστατεύσει τον αρθρικό χόνδρο (δρα ως ένα λιπαντικό που λιπαίνει τις αρθρικές επιφάνειες ελαττώνοντας την τριβή και βοηθά στην απορρόφηση των κραδασμών). Το οστεοαρθριτικό γόνατο έχει μικρότερη συγκέντρωση υαλουρονικού στο αρθρικό υγρό του, άρα έχει μικρότερη προστασία από την τριβή και τους κραδασμούς δίνοντας έτσι έναρξη σε έναν φαύλο κύκλο που επιταχύνει τη φθορά της άρθρωσης. Έρευνες σχετικά με τη θεραπεία της οστεοαρθρίτιδας του γόνατος με ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού έχουν δείξει πώς πέρα από τη μείωση της “μηχανικής τριβής”, το υαλουρονικό οξύ έχει αντιφλεγμονώδη και αναλγητική (μέσω αποκλεισμού υποδοχέων του πόνου) δράση. Παραθέτουν επίσης ευρήματα που συνηγορούν υπέρ της προστασίας και βελτιστοποίησης του εναπομείναντος χόνδρου και της επανενεργοποίησης της δυνατότητας της άρθρωσης να παράγει μόνη της περισσότερο υαλουρονικό οξύ.
Ποιοί ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος είναι υποψήφιοι για θεραπεία με ενδαρθρικές εγχύσεις υαλουρονικού?
Οι ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος θα πρέπει να έχουν κατανοήσει σαφώς πως η ενδαρθρική έγχυση δεν “θεραπεύει” την αρθρίτιδα, βελτιώνει όμως τα συμπτώματα (τον πόνο) και τη λειτουργικότητα . Επίσης το αποτέλεσμα δεν είναι το ίδιο σε όλους τους ασθενείς (φαίνεται να ωφελούνται περισσότερο ασθενείς νεότεροι των 65 ετών) και σίγουρα υπάρχουν ασθενείς οι οποίοι δεν θα διαπιστώσουν βελτίωση με αυτή τη θεραπευτική προσέγγιση. Επίσης, η ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού δεν είναι θεραπεία “πρώτης γραμμής”, πράγμα που σημαίνει ότι ο ασθενής θα πρέπει πρώτα να έχει δοκιμάσει τις άλλες- μη επεμβατικές επιλογές της συντηρητικής θεραπείας. Η ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού προτείνεται για ασθενείς
-με μέτριας βαρύτητας οστεοαρθρίτιδα γόνατος με συπτώματα που επηρεάζουν τις απλές καθημερινές δραστηριότητες
-ασθενείς που δεν μπορούν να λάβουν αντιφλεγμονώδη φάρμακα εξαιτίας άλλων νοσημάτων ή άλλης φαρμακευτικής αγωγής (π.χ. αντιπηκτική αγωγή),
-ασθενείς που έχουν αυξημένο κίνδυνο παρενεργειών από τα αντιφλεγμονώδη (π.χ. ασθενείς με νεφρική δυσλειτουργία ή ιστορικό πεπτικού έλκους),
-ασθενείς που έλαβαν φαρμακευτική αγωγή η οποία όμως δεν είναι πλέον αποτελεσματική.
-ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε εκλεκτική χειρουργική επέμβαση (π.χ. ασθενείς με στεφανιαία νόσο και πρόσφατη αγγειοπλαστική) ή επιθυμούν για κάποιο προσωπικό λόγο να καθυστερήσουν την επέμβαση.
-ασθενείς που έχουν ήδη υποβληθεί σε έγχυση υαλουρονικού με σαφή βελτίωση των συμπτωμάτων.
Έρευνες για την αποτελεσματικότητα των ενδαρθρικών εγχχύσεων υαλουρονικού σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα γόνατος έχουν δείξει ότι η ανακούφιση από τον πόνο δεν είναι άμεση, αλλά συνήθως γίνεται καλύτερη αντιληπτή περίπου την 4η εβδομάδα μετά την έγχυση. Η ανακούφιση μπορεί να διαρκέσει από 2 έως 6 μήνες με την καλύτερη περίοδο να περιγράφεται μεταξύ της 5ης και 13ης εβδομάδας από την έγχυση. Τα αποτελέσματα είναι πτωχότερα σε υπέρβαρους ασθενείς. Επαναλαμβανόμενες εγχύσεις σε ασθενείς με καλή ανταπόκριση στις αρχικές εγχύσεις(με τα κατάλληλα μεσοδιαστήματα) μπορούν να προσφέρουν ικανοποιητική ανακούφιση από τον πόνο για ένα διάστημα έως και 3 ετών.
Ποιοί ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν τις ενδαρθρικές εγχύσεις υαλουρονικού?
Εγχύσεις υαλουρονικού θα πρέπει ενδεικτικά να αποφεύγονται σε παιδιά και εφήβους, εγκύους ή θηλάζουσες μητέρες, σε ασθενείς με μικροβιακή ή άλλη λοίμωξη στο γόνατο ή το κάτω άκρο, σε ασθενείς με γνωστή ευαισθησία σε προιόντα που περιέχουν υαλουρονικό ή σε ασθενείς με αλλεργική προδιάθεση σε παράγωγα αυγού ή πουλερικών.
Τι πρέπει να κάνω μετά από μια ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού?
Ο ιατρός θα σας συστήσει μια περίοδο ανάπαυσης ενός 24ώρου. Η ανάπαυση ανακουφίζει από τον πόνο στην περιοχή της έγχυσης και βοηθά στη διατήρηση της ουσίας εντός της άρθρωσης. Σε αυτή την πρώτη ημέρα μπορείτε να βαδίσετε μικρές αποστάσεις, αλλά θα πρέπει να αποφύγετε έντονη δραστηριότητα (χρήση σκάλας, τρέξιμο, μεταφορά βάρους). Ασκήσεις ενδυνάμωσης από τις επόμενες ημέρες ή και ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα φυσιοθεραπείας μπορούν να ενισχύσουν το αποτέλεσμα της έγχυσης.
Κίνδυνοι και παρενέργειες από την ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού
Η ενδαρθρική έγχυση υαλουρονικού θεωρείται μια πολύ ασφαλής θεραπευτική προσέγγιση, δεν παύει όμως να ενέχει μικρό κίνδυνο επιπλοκών ή/και παρενεργειών. Οι συνηθέστερες παρενέργειες περιλαμβάνουν ήπιο οίδημα και πόνο στο σημείο της έγχυσης. Σπάνια μπορεί να εμφανιστεί έντονο οίδημα και ερυθρότητα στο γόνατο (“ψευδο-σηπτική” αρθρίτιδα) η οποία αντιμετωπίζεται με ανάπυαση και αντιφλεγμονώδη φάρμακα. Ακόμη σπανιότερα, είναι δυνατό η άρθρωση να επιμολυνθεί από μικρόβιο, να εμφανισθεί αλλεργική αντίδραση ή αιμάτωμα εντός της άρθρωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να συμβουλευτείτε τον ιατρό σας.
Αθανάσιος Ε. Καραμήτρος MD,MSc, Ορθοπαιδικός Χειρουργός
Διευθυντής Α' Ορθοπαιδικής Κλινικής 251ΓΝΑ- Συνεργάτης ΣΤ΄ Ορθοπαιδικής Κλινικής Νοσ. Ερρίκος Ντυνάν
Έβρου 4-6, περιοχή Πλ.Μαβίλη, Αθήνα, 11528
2107755621, karameter@yahoo.gr